Khi những đứa trẻ ngày xưa lớn lên và quyết định “làm chủ thế giới”
Ngày xửa ngày xưa – không, không phải cái kiểu “ngày xửa ngày xưa” trong truyện cổ tích đâu – mà là khoảng chừng hai mươi năm trước thôi, khi mà internet còn là thứ gì đó xa xỉ và việc có một cái máy tính để bàn trong nhà đã đủ để bạn trở thành “con nhà giàu” trong mắt bạn bè. Thời đó, nếu bạn nói với bố mẹ rằng “Con muốn mở công ty công nghệ”, có lẽ phản ứng bạn nhận được sẽ là một cái nhìn đầy lo lắng kèm theo câu hỏi: “Con có bị sốt không? Hay là con học hành căng thẳng quá?”
Nhưng thời thế đổi thay, và thay đổi nhanh đến mức khiến người ta chóng mặt. Hôm nay, Việt Nam không còn là cái tên xuất hiện trong các bản tin quốc tế chỉ vì những bãi biển đẹp hay món phở ngon nữa. Không, bây giờ chúng ta xuất hiện trong các bản báo cáo của những quỹ đầu tư hàng tỷ đô, trong các cuộc họp của những “ông lớn” công nghệ, và trong những giấc mơ của các nhà đầu tư mạo hiểm đang tìm kiếm “mỏ vàng” tiếp theo ở Đông Nam Á.
Và nếu bạn hỏi tôi – một người đã chứng kiến sự chuyển mình này từ góc nhìn của một kẻ vừa ngồi ở quán nước vỉa hè vừa đọc tin tức tài chính trên điện thoại thông minh – thì tôi sẽ nói rằng: đây chính là thời đại hoàng kim của startup Việt Nam. Hoặc ít nhất là thời đại hoàng kim nhất mà chúng ta từng có. Và có lẽ cũng là thời đại điên rồ nhất.
Bởi vì, hãy thử tưởng tượng xem, hai mươi năm trước, nếu bạn có một ý tưởng kinh doanh, bạn cần phải có vốn, có quan hệ, có kinh nghiệm, có bằng cấp, có người bảo lãnh, có nhà để thế chấp, và có lẽ cả một chút may mắn từ tổ tiên. Bây giờ? Bạn chỉ cần một ý tưởng đủ “điên”, một bản pitch deck đủ “xịn”, một câu chuyện đủ “hay”, và khả năng nói tiếng Anh đủ để thuyết phục các nhà đầu tư rằng bạn sẽ là “Elon Musk của Việt Nam” tiếp theo.
Tất nhiên, việc trở thành Elon Musk thực sự thì khó hơn nhiều, nhưng ít nhất giấc mơ thì ai cũng có quyền mơ, đúng không?
Những con số biết nói – và chúng đang nói rất to
Hãy để tôi chia sẻ với bạn một vài con số, vì trong thế giới tài chính, con số mới là ngôn ngữ chính thức, còn cảm xúc thì chỉ là… gia vị. Theo các báo cáo mới nhất mà tôi đọc được (và tôi đọc rất nhiều báo cáo, đến mức đôi khi tự hỏi liệu mình có cần đi khám mắt không), hệ sinh thái startup Việt Nam đã thu hút hàng tỷ đô la đầu tư trong những năm gần đây. Hàng tỷ đô la, các bạn ạ. Không phải triệu, mà là tỷ. Với chữ “T” viết hoa.
Và điều thú vị là gì? Số tiền này không chỉ đến từ các quỹ đầu tư trong nước – những nơi mà trước đây vốn khá dè dặt với khái niệm “đầu tư mạo hiểm” – mà còn từ những tên tuổi lớn trên thế giới. Singapore, Hàn Quốc, Nhật Bản, thậm chí cả Mỹ và châu Âu, tất cả đều đang nhìn về Việt Nam với ánh mắt đầy háo hức, như thể chúng ta là một đĩa buffet và họ là những vị khách đói bụng.
Tại sao lại như vậy? Có nhiều lý do, nhưng để tóm gọn thì có thể kể ra như sau: dân số trẻ (hơn 60% dân số dưới 35 tuổi – nghĩa là chúng ta có rất nhiều người sẵn sàng làm việc 996 mà không phàn nàn quá nhiều), tỷ lệ sử dụng internet và smartphone cao ngất ngưởng (ai mà không có điện thoại thông minh bây giờ, kể cả bà ngoại tôi cũng biết lướt TikTok), và một tinh thần khởi nghiệp đang bùng cháy mãnh liệt như lửa trong mùa khô.
Nhưng có lẽ lý do quan trọng nhất là: chi phí hoạt động ở Việt Nam vẫn còn… dễ thở. So với Singapore hay Hong Kong, nơi mà tiền thuê văn phòng có thể khiến bạn phải bán nhà để trả, thì Việt Nam vẫn là thiên đường cho những ví tiền chưa dày lắm. Và điều này, các bạn ạ, chính là lợi thế cạnh tranh mà không phải quốc gia nào cũng có được.
Fintech – khi tiền bạc bắt đầu “bay” trên không trung
Nếu có một lĩnh vực nào đó đang khiến các nhà đầu tư “phát sốt” nhất ở Việt Nam, thì đó chắc chắn là fintech – công nghệ tài chính. Và không, tôi không nói đến những ứng dụng cho vay nặng lãi hay những pyramid scheme được nguỵ trang dưới vỏ bọc công nghệ đâu. Tôi đang nói đến những giải pháp thực sự đang thay đổi cách người Việt Nam quản lý tiền bạc.
Hãy nghĩ về điều này: chỉ cách đây chừng mười năm, việc chuyển tiền từ tài khoản ngân hàng này sang tài khoản ngân hàng khác có thể mất cả buổi sáng. Bạn phải đến ngân hàng, xếp hàng (và xếp hàng ở ngân hàng Việt Nam thì ai cũng biết là trải nghiệm như thế nào rồi), điền form, ký tên, chờ đợi, và cầu nguyện rằng mọi thứ sẽ suôn sẻ. Bây giờ? Bạn mở ứng dụng, quét mã QR, và tiền biến mất khỏi tài khoản của bạn nhanh hơn cả tốc độ bạn đọc câu này.
Ví điện tử đã trở thành một phần không thể thiếu trong cuộc sống hàng ngày của người Việt. Từ việc mua đồ ăn trên đường phố cho đến việc thanh toán hoá đơn điện nước, từ việc chuyển tiền cho bạn bè cho đến việc đầu tư vào các quỹ – tất cả đều có thể thực hiện chỉ với vài cú chạm trên màn hình. Và điều này không chỉ tiện lợi cho người dùng, mà còn mở ra cơ hội kinh doanh khổng lồ cho những ai đủ nhanh nhạy để nắm bắt.
Các startup fintech Việt Nam đã và đang nhận được những khoản đầu tư khổng lồ. Một số đã đạt được giá trị “kỳ lân” – tức là định giá trên một tỷ đô la – và trở thành niềm tự hào của cả hệ sinh thái. Tất nhiên, đằng sau những thành công rực rỡ đó là hàng ngàn startup khác đã thất bại, nhưng như người ta vẫn nói: “Không thất bại thì sao gọi là khởi nghiệp?”
E-commerce – khi mua sắm trở thành một môn thể thao quốc gia
Nếu fintech là ngôi sao đang lên, thì e-commerce – thương mại điện tử – chính là mặt trời đã chiếu sáng rực rỡ từ lâu. Và không, tôi không cường điệu đâu. Hãy thử quan sát xung quanh bạn: có bao nhiêu người bạn quen không mua sắm online? Có bao nhiêu người không có ít nhất một ứng dụng mua sắm trên điện thoại? Có bao nhiêu người chưa từng trải nghiệm cảm giác hồi hộp khi chờ đợi gói hàng được giao đến?
Thương mại điện tử ở Việt Nam đã bùng nổ với tốc độ chóng mặt. Các sàn thương mại điện tử lớn đang cạnh tranh khốc liệt để giành giật thị phần, với các chiến dịch giảm giá, flash sale, và đủ loại chương trình khuyến mãi khiến người tiêu dùng vừa hạnh phúc vừa… hốt hoảng nhìn số dư tài khoản.
Nhưng điều thú vị hơn cả là sự xuất hiện của những mô hình kinh doanh mới. Livestream bán hàng, chẳng hạn. Ai mà ngờ được rằng việc ngồi trước camera, giới thiệu sản phẩm và tương tác với khách hàng trong thời gian thực lại có thể trở thành một nghề kiếm ra tiền tỷ? Những người bán hàng livestream thành công bây giờ có lẽ còn nổi tiếng hơn cả một số nghệ sĩ thực thụ.
Và đừng quên social commerce – bán hàng qua mạng xã hội. Facebook, Instagram, TikTok – tất cả đều đã trở thành những “chợ” ảo khổng lồ, nơi mà bất kỳ ai có sản phẩm và có khả năng tạo nội dung thu hút đều có thể kiếm được tiền. Đây là sự dân chủ hoá thương mại ở mức cao nhất, và Việt Nam đang là một trong những thị trường phát triển nhất trong lĩnh vực này.
Những “kỳ lân” Việt Nam – từ giấc mơ đến hiện thực
“Kỳ lân” – unicorn – thuật ngữ dùng để chỉ những startup có giá trị trên một tỷ đô la. Trong thế giới khởi nghiệp, đây là đỉnh cao mà mọi founder đều ao ước đạt được. Và tin vui là: Việt Nam đã có những kỳ lân của riêng mình.
Không còn là những câu chuyện xa vời từ Silicon Valley hay Trung Quốc nữa. Ngay tại đây, trên mảnh đất hình chữ S này, đã xuất hiện những công ty công nghệ được định giá hàng tỷ đô la. Và điều đặc biệt là gì? Họ không phải là những công ty sao chép mô hình từ nước ngoài một cách máy móc. Họ đã tìm ra cách giải quyết những vấn đề cụ thể của thị trường Việt Nam, với những giải pháp phù hợp với văn hoá và thói quen tiêu dùng địa phương.
Hãy nghĩ về điều này: một thị trường với gần 100 triệu dân, với tỷ lệ sử dụng internet cao, với nền kinh tế đang phát triển nhanh chóng, và với một thế hệ trẻ không ngại chấp nhận rủi ro. Đây là công thức hoàn hảo cho sự ra đời của những công ty tỷ đô.
Và những kỳ lân này không chỉ dừng lại ở thị trường trong nước. Họ đang mở rộng ra các quốc gia khác trong khu vực Đông Nam Á, và thậm chí là xa hơn nữa. Việt Nam không còn chỉ là nơi “nhập khẩu” công nghệ nữa. Chúng ta đang xuất khẩu.
Nhân tài công nghệ – kho báu thực sự của Việt Nam
Nói về công nghệ mà không nói về con người thì cũng như nói về phở mà không nhắc đến nước dùng – thiếu sót một cách trầm trọng. Và nhân tài công nghệ, các bạn ạ, chính là “nước dùng” của ngành công nghệ Việt Nam.
Việt Nam có một lợi thế mà không phải quốc gia nào cũng có: hệ thống giáo dục đặt nặng các môn khoa học tự nhiên và toán học. Từ nhỏ, học sinh Việt Nam đã được “rèn” trong môi trường học tập khá khắc nghiệt (có người nói là quá khắc nghiệt, nhưng đó là câu chuyện khác), và kết quả là chúng ta có một lực lượng lao động với kỹ năng tư duy logic và phân tích khá tốt.
Các kỹ sư phần mềm Việt Nam ngày càng được đánh giá cao trên thị trường quốc tế. Nhiều công ty công nghệ lớn của thế giới đã mở văn phòng tại Việt Nam, không chỉ vì chi phí thấp hơn (mặc dù đó cũng là một yếu tố), mà còn vì chất lượng nhân lực. Từ phát triển phần mềm, thiết kế giao diện, đến trí tuệ nhân tạo và blockchain – kỹ sư Việt Nam đang tham gia vào mọi lĩnh vực.
Và điều đáng mừng là ngày càng nhiều người Việt trẻ chọn ở lại trong nước để khởi nghiệp, thay vì bay sang các nước phát triển để làm việc cho các tập đoàn lớn. Họ nhìn thấy cơ hội ở đây, và họ muốn tận dụng nó. Đây là sự thay đổi tâm lý quan trọng, và nó đang góp phần tạo nên một hệ sinh thái khởi nghiệp ngày càng mạnh mẽ.
Đầu tư mạo hiểm – khi tiền bạc được “đặt cược” vào tương lai
Nói về startup mà không nói về đầu tư mạo hiểm (venture capital – VC) thì cũng như nói về xe hơi mà không nhắc đến xăng. Không có nhiên liệu thì xe không chạy được, và không có vốn thì startup không thể tồn tại.
Ngày xưa, khi nói đến “đầu tư mạo hiểm” ở Việt Nam, người ta thường nghĩ đến… casino. Hoặc những trò cá cược bất hợp pháp. Nhưng bây giờ, venture capital đã trở thành một ngành công nghiệp thực sự, với các quỹ chuyên nghiệp, các nhà đầu tư thiên thần (angel investors), và một hệ sinh thái hỗ trợ ngày càng hoàn thiện.
Các quỹ đầu tư mạo hiểm quốc tế đã đổ bộ vào Việt Nam với số lượng ngày càng nhiều. Họ mang theo không chỉ tiền, mà còn kinh nghiệm, mạng lưới quan hệ, và kiến thức quản trị. Và quan trọng hơn, họ mang theo sự tin tưởng – tin tưởng rằng Việt Nam có tiềm năng, và rằng việc đầu tư vào đây là một quyết định khôn ngoan.
Nhưng cũng cần phải nói rằng: đầu tư mạo hiểm không phải trò chơi dành cho những người yếu tim. Trong số mười startup được đầu tư, có thể chỉ một hoặc hai startup thực sự thành công. Phần còn lại? Có thể chỉ sống sót, hoặc thậm chí phá sản. Đó là bản chất của ngành này, và những ai tham gia đều hiểu rõ điều đó.
Hệ sinh thái hỗ trợ – không ai có thể thành công một mình
Nếu bạn nghĩ rằng khởi nghiệp chỉ cần có ý tưởng hay và một cái laptop, thì bạn đang sống trong thế giới phim ảnh Hollywood rồi. Trong thực tế, để một startup có thể phát triển, cần có cả một hệ sinh thái hỗ trợ đằng sau.
Và tin vui là: hệ sinh thái này đang ngày càng hoàn thiện ở Việt Nam.
Các vườn ươm khởi nghiệp (incubators) và tăng tốc khởi nghiệp (accelerators) mọc lên như nấm sau mưa. Từ những chương trình của chính phủ đến những sáng kiến của các tập đoàn lớn, từ các tổ chức phi lợi nhuận đến các quỹ đầu tư – tất cả đều đang góp phần tạo ra một môi trường thuận lợi cho khởi nghiệp.
Không gian làm việc chung (coworking spaces) cũng trở nên phổ biến hơn bao giờ hết. Đây không chỉ là nơi để làm việc, mà còn là nơi để kết nối, trao đổi ý tưởng, và tìm kiếm cơ hội hợp tác. Những founder trẻ có thể gặp gỡ các nhà đầu tư, học hỏi từ những mentor giàu kinh nghiệm, và xây dựng mạng lưới quan hệ – tất cả trong cùng một không gian.
Các sự kiện khởi nghiệp, hackathons, demo days, và hội nghị công nghệ diễn ra thường xuyên, tạo cơ hội cho các startup trình bày ý tưởng và thu hút sự chú ý. Đây là sân chơi mà ngay cả những startup nhỏ nhất cũng có cơ hội tỏa sáng, miễn là họ có sản phẩm tốt và khả năng thuyết trình đủ thuyết phục.
Câu chuyện của những người trẻ dám mơ lớn
Có lẽ điều khiến tôi ấn tượng nhất khi quan sát hệ sinh thái khởi nghiệp Việt Nam là tinh thần của những người trẻ. Họ dám mơ, và quan trọng hơn, họ dám hành động để biến giấc mơ thành hiện thực.
Tôi đã gặp nhiều founder trẻ, những người ở độ tuổi đôi mươi, đã từ bỏ những công việc ổn định với mức lương cao để theo đuổi ý tưởng kinh doanh của mình. Họ biết rằng con đường phía trước đầy rủi ro, rằng khả năng thất bại cao hơn rất nhiều so với khả năng thành công, nhưng họ vẫn chọn bước đi.
Và điều thú vị là: nhiều người trong số họ thất bại không chỉ một lần, mà nhiều lần. Nhưng họ không từ bỏ. Họ học hỏi từ thất bại, đứng dậy, và bắt đầu lại. Trong văn hoá truyền thống Việt Nam, thất bại thường được xem là điều đáng xấu hổ. Nhưng trong văn hoá startup, thất bại được xem là bài học, là kinh nghiệm, là bước đệm cho thành công trong tương lai.
Sự thay đổi tâm lý này, theo tôi, là một trong những dấu hiệu tích cực nhất cho thấy hệ sinh thái khởi nghiệp Việt Nam đang trưởng thành.
Chính sách và pháp luật – khi nhà nước cũng “vào cuộc”
Không thể phủ nhận rằng chính sách và pháp luật đóng vai trò quan trọng trong việc thúc đẩy hoặc kìm hãm sự phát triển của hệ sinh thái khởi nghiệp. Và ở khía cạnh này, Việt Nam đang có những bước tiến đáng kể.
Nhà nước đã ban hành nhiều chính sách hỗ trợ khởi nghiệp, từ ưu đãi thuế đến các chương trình tài trợ, từ việc đơn giản hoá thủ tục đăng ký doanh nghiệp đến việc tạo ra các khu công nghệ cao. Đề án “Quốc gia khởi nghiệp” được triển khai với mục tiêu biến Việt Nam thành một trung tâm khởi nghiệp của khu vực.
Tất nhiên, vẫn còn nhiều thách thức. Hệ thống pháp luật vẫn cần được hoàn thiện hơn để theo kịp với sự phát triển của công nghệ. Một số lĩnh vực như fintech, blockchain, hay trí tuệ nhân tạo vẫn thiếu khung pháp lý rõ ràng, khiến các startup hoạt động trong tình trạng “vừa làm vừa dò”. Nhưng ít nhất, hướng đi đã rõ ràng, và sự quan tâm từ phía nhà nước là có thực.
Thách thức và cơ hội – hai mặt của đồng xu
Nói về startup mà chỉ nói về mặt sáng thì cũng như… ăn phở mà không có chanh ớt – thiếu đi một chiều sâu nào đó. Vì vậy, hãy để tôi đề cập đến một số thách thức mà hệ sinh thái khởi nghiệp Việt Nam đang phải đối mặt.
Thứ nhất, cạnh tranh ngày càng khốc liệt. Khi ngày càng nhiều startup ra đời, việc nổi bật và thu hút sự chú ý trở nên khó khăn hơn. Các founder không chỉ cần có ý tưởng tốt, mà còn phải có khả năng thực thi xuất sắc và chiến lược marketing hiệu quả.
Thứ hai, vấn đề nhân sự. Mặc dù Việt Nam có nguồn nhân lực dồi dào, nhưng nhân sự chất lượng cao – đặc biệt là những người có kinh nghiệm quản lý và lãnh đạo – vẫn còn khan hiếm. Các startup thường phải cạnh tranh gay gắt để thu hút và giữ chân những nhân viên giỏi.
Thứ ba, áp lực từ các “ông lớn”. Khi thị trường trở nên hấp dẫn, các tập đoàn lớn từ trong và ngoài nước cũng nhảy vào cuộc chơi. Với nguồn lực tài chính dồi dào và thương hiệu mạnh, họ có thể dễ dàng “nuốt chửng” hoặc “đè bẹp” những startup nhỏ hơn.
Nhưng ngược lại, những thách thức này cũng tạo ra cơ hội. Cạnh tranh khốc liệt buộc các startup phải liên tục đổi mới và cải thiện. Vấn đề nhân sự tạo ra cơ hội cho những ai có khả năng và muốn phát triển sự nghiệp trong môi trường năng động. Và sự hiện diện của các “ông lớn” có thể mở ra cơ hội hợp tác hoặc thậm chí là… bị mua lại với giá hời.
Edtech – khi giáo dục gặp gỡ công nghệ
Một trong những lĩnh vực đang phát triển mạnh mẽ ở Việt Nam mà tôi muốn đề cập riêng là edtech – công nghệ giáo dục. Và không phải ngẫu nhiên mà lĩnh vực này lại thu hút nhiều sự quan tâm đến vậy.
Việt Nam là một trong những quốc gia có truyền thống coi trọng giáo dục nhất thế giới. Cha mẹ Việt Nam có thể sẵn sàng hy sinh nhiều thứ để con cái được học hành đàng hoàng. Và khi công nghệ cho phép việc học tập trở nên linh hoạt hơn, hiệu quả hơn, thì nhu cầu tự nhiên sẽ bùng nổ.
Các startup edtech Việt Nam đang cung cấp đủ loại giải pháp: từ các nền tảng học trực tuyến, ứng dụng học ngoại ngữ, đến các công cụ quản lý lớp học và hệ thống đánh giá năng lực. Một số đã nhận được những khoản đầu tư đáng kể và đang mở rộng ra các thị trường trong khu vực.
Đại dịch toàn cầu mới đây đã đẩy nhanh quá trình số hoá giáo dục, và các startup edtech là những người được hưởng lợi lớn nhất từ xu hướng này. Mặc dù việc học trực tuyến vẫn còn nhiều hạn chế so với học trực tiếp, nhưng nó đã chứng minh được giá trị của mình, và xu hướng kết hợp giữa hai hình thức (blended learning) có lẽ sẽ là tương lai của giáo dục.
Healthtech – sức khoẻ là vàng, và công nghệ là chìa khoá
Một lĩnh vực khác không thể không nhắc đến là healthtech – công nghệ y tế và chăm sóc sức khoẻ. Với dân số đông và nhu cầu chăm sóc sức khoẻ ngày càng cao, đây là thị trường tiềm năng khổng lồ cho các startup.
Từ các ứng dụng đặt lịch khám bệnh, mua thuốc online, đến các nền tảng tư vấn y tế từ xa (telemedicine) – các startup healthtech Việt Nam đang cung cấp những giải pháp giúp người dân tiếp cận dịch vụ y tế dễ dàng hơn.
Và không chỉ dừng lại ở đó. Một số startup đang phát triển các công nghệ tiên tiến hơn, như trí tuệ nhân tạo hỗ trợ chẩn đoán bệnh, thiết bị y tế thông minh, hay các nền tảng quản lý sức khoẻ cá nhân. Đây là những lĩnh vực đòi hỏi đầu tư lớn và thời gian dài để phát triển, nhưng tiềm năng thu hồi cũng rất lớn.
Logistics và supply chain – những “anh hùng thầm lặng” của thương mại điện tử
Khi nói về thương mại điện tử, người ta thường chỉ nghĩ đến các sàn bán hàng và các shop online. Nhưng đằng sau sự phát triển của e-commerce là cả một hệ thống logistics và supply chain phức tạp, và đây cũng là lĩnh vực mà các startup Việt Nam đang để lại dấu ấn.
Từ các công ty giao hàng nhanh, các giải pháp quản lý kho hàng, đến các nền tảng kết nối vận chuyển – hệ sinh thái logistics đang ngày càng hoàn thiện. Và điều thú vị là: nhiều trong số các công ty này đã vượt ra khỏi biên giới Việt Nam, mở rộng hoạt động sang các thị trường lân cận.
Logistics có lẽ không phải là lĩnh vực “sexy” nhất trong thế giới startup, nhưng đây là lĩnh vực thiết yếu. Và những ai giải quyết được bài toán logistics một cách hiệu quả sẽ có vị trí vững chắc trong hệ sinh thái thương mại điện tử.
Proptech – khi bất động sản cũng “số hoá”
Bất động sản luôn là lĩnh vực nóng ở Việt Nam, và khi công nghệ xâm nhập vào lĩnh vực này, proptech (property technology) ra đời. Từ các nền tảng tìm kiếm và đăng tin nhà đất, các ứng dụng quản lý toà nhà, đến các giải pháp thực tế ảo giúp xem nhà từ xa – các startup proptech đang thay đổi cách người Việt mua bán và quản lý bất động sản.
Một trong những xu hướng nổi bật là việc ứng dụng big data và AI để phân tích giá cả thị trường, giúp người mua và người bán đưa ra quyết định chính xác hơn. Các nền tảng còn cung cấp các công cụ tài chính, kết nối với ngân hàng để hỗ trợ vay mua nhà, tạo ra trải nghiệm “một cửa” cho khách hàng.
Agritech – công nghệ về với đồng ruộng
Việt Nam là một nước nông nghiệp, và nông nghiệp vẫn đóng vai trò quan trọng trong nền kinh tế. Vì vậy, không có gì ngạc nhiên khi agritech – công nghệ nông nghiệp – cũng là một lĩnh vực thu hút nhiều sự quan tâm.
Từ các giải pháp giám sát mùa màng bằng drone, các hệ thống tưới tiêu tự động, đến các nền tảng kết nối nông dân với thị trường tiêu thụ – các startup agritech đang giúp nâng cao năng suất và hiệu quả của ngành nông nghiệp.
Đây có lẽ là lĩnh vực có tác động xã hội lớn nhất, vì nó trực tiếp ảnh hưởng đến cuộc sống của hàng triệu nông dân. Và khi nông nghiệp phát triển, cả nền kinh tế cũng được hưởng lợi.
Câu chuyện thất bại – những bài học đắt giá
Không thể viết về startup mà không đề cập đến thất bại, vì thất bại là một phần không thể tách rời của hành trình khởi nghiệp. Và ở Việt Nam, cũng như mọi nơi khác trên thế giới, đã có rất nhiều startup thất bại.
Có những startup thất bại vì ý tưởng không phù hợp với thị trường. Có những startup thất bại vì thiếu vốn để duy trì hoạt động. Có những startup thất bại vì đội ngũ không đủ năng lực hoặc không đoàn kết. Và có những startup thất bại vì… may mắn không mỉm cười.
Nhưng điều quan trọng là: mỗi thất bại đều để lại bài học. Những founder đã từng thất bại, nếu họ biết học hỏi và không từ bỏ, thường có xác suất thành công cao hơn trong lần khởi nghiệp tiếp theo. Họ đã trả “học phí” bằng tiền thật, thời gian thật, và công sức thật – và những kinh nghiệm đó là vô giá.
Vai trò của cộng đồng – khi “một cây làm chẳng nên non”
Một trong những yếu tố quan trọng nhất trong sự phát triển của hệ sinh thái khởi nghiệp Việt Nam là cộng đồng. Và tôi không nói về cộng đồng theo nghĩa trừu tượng, mà là những nhóm người thực sự – những founder, những nhà đầu tư, những mentor, những người hỗ trợ – đã cùng nhau xây dựng một mạng lưới hỗ trợ lẫn nhau.
Các cộng đồng startup hoạt động rất tích cực, từ việc tổ chức các sự kiện, các buổi chia sẻ kinh nghiệm, đến việc giới thiệu cơ hội hợp tác và đầu tư. Trong một môi trường mà sự cạnh tranh là không thể tránh khỏi, tinh thần cộng đồng giúp giảm bớt sự cô đơn của hành trình khởi nghiệp và tạo ra những mối quan hệ có giá trị.
Và đặc biệt, các thế hệ đi trước đang tích cực “trả lại” cho cộng đồng. Những founder đã thành công trở thành mentor, nhà đầu tư thiên thần, hoặc đơn giản là người chia sẻ kinh nghiệm cho thế hệ sau. Đây là vòng tuần hoàn lành mạnh giúp hệ sinh thái phát triển bền vững.
Xu hướng mới – những gì đang đến
Thế giới công nghệ thay đổi nhanh chóng, và các startup cần phải luôn cập nhật những xu hướng mới nhất để không bị tụt hậu. Vậy những xu hướng nào đang nổi lên ở Việt Nam?
Trí tuệ nhân tạo (AI) và machine learning đang được ứng dụng ngày càng rộng rãi, từ chatbot chăm sóc khách hàng đến các hệ thống phân tích dữ liệu phức tạp. Các startup Việt Nam đang tích cực phát triển năng lực AI, và một số đã đạt được những thành tựu đáng kể.
Blockchain và Web3 cũng là những lĩnh vực thu hút nhiều sự quan tâm, mặc dù đi kèm với không ít tranh cãi. Từ các ứng dụng trong tài chính phi tập trung (DeFi) đến NFT và metaverse, các startup Việt Nam đang khám phá những cơ hội mới trong không gian này.
Sustainability – phát triển bền vững – cũng đang trở thành một xu hướng quan trọng. Các startup giải quyết các vấn đề môi trường, từ năng lượng tái tạo đến quản lý rác thải, đang nhận được ngày càng nhiều sự quan tâm từ các nhà đầu tư có ý thức về ESG (Environmental, Social, and Governance).
Tương lai phía trước – những dự đoán táo bạo
Dự đoán tương lai luôn là việc mạo hiểm, đặc biệt trong một lĩnh vực thay đổi nhanh như công nghệ. Nhưng nếu buộc tôi phải đưa ra một vài dự đoán, thì đây là những gì tôi nghĩ:
Đầu tiên, hệ sinh thái khởi nghiệp Việt Nam sẽ tiếp tục phát triển và trưởng thành. Chúng ta sẽ thấy thêm nhiều kỳ lân xuất hiện, và một số trong số đó có thể sẽ IPO trên các sàn chứng khoán quốc tế.
Thứ hai, sẽ có sự “thanh lọc” trong hệ sinh thái. Những startup không đủ mạnh sẽ bị loại bỏ, và những startup còn lại sẽ mạnh hơn. Đây là quá trình tự nhiên của bất kỳ thị trường nào.
Thứ ba, Việt Nam sẽ ngày càng được công nhận như một trung tâm công nghệ và khởi nghiệp của khu vực Đông Nam Á, sánh ngang với Singapore và Indonesia.
Và cuối cùng, thế hệ founder tiếp theo sẽ còn táo bạo hơn, sáng tạo hơn, và toàn cầu hoá hơn. Họ sẽ không chỉ nhìn vào thị trường Việt Nam, mà sẽ nghĩ đến thị trường khu vực và thế giới ngay từ đầu.
Lời kết – hay đúng hơn là lời mở
Tôi không thích gọi đây là “lời kết”, vì câu chuyện về startup Việt Nam còn lâu mới kết thúc. Chúng ta đang ở giữa một hành trình dài, và những gì đã xảy ra chỉ là phần mở đầu.
Việt Nam đã đi một chặng đường dài từ những ngày đầu, khi mà “startup” còn là một khái niệm xa lạ, đến ngày hôm nay, khi mà chúng ta có những công ty tỷ đô, những nhà đầu tư tỷ đô, và một hệ sinh thái đang sôi động hơn bao giờ hết.
Nhưng hành trình phía trước còn dài hơn nhiều. Còn rất nhiều thách thức cần vượt qua, rất nhiều vấn đề cần giải quyết, và rất nhiều cơ hội đang chờ đợi được nắm bắt.
Và đối với tôi, một người đã quan sát sự phát triển này trong nhiều năm, điều khiến tôi lạc quan nhất không phải là số tiền đầu tư hay số lượng kỳ lân. Điều khiến tôi lạc quan nhất là tinh thần của những con người trong hệ sinh thái này – những người dám mơ, dám làm, dám thất bại, và dám đứng dậy để bắt đầu lại.
Bởi vì cuối cùng, startup không chỉ là về công nghệ hay tiền bạc. Startup là về con người. Và con người Việt Nam, như lịch sử đã chứng minh nhiều lần, là những người không bao giờ từ bỏ.
Vậy nên, nếu bạn là một founder trẻ đang đọc bài viết này, hãy tiếp tục mơ và hãy tiếp tục làm. Và nếu bạn là một nhà đầu tư đang tìm kiếm cơ hội, hãy nhìn vào Việt Nam. Vì câu chuyện ở đây, tôi tin, chỉ mới bắt đầu.
Và câu chuyện đó, các bạn ạ, sẽ rất đáng để theo dõi.
Vài lời cho những người đang cân nhắc
Nếu bạn đang cân nhắc bước vào thế giới startup, dù là với tư cách founder, nhân viên, hay nhà đầu tư, hãy để tôi chia sẻ vài suy nghĩ.
Đầu tiên, hãy thực tế về kỳ vọng. Không phải ai cũng sẽ trở thành tỷ phú, và không phải startup nào cũng sẽ thành công. Nhưng hành trình đó, dù kết quả ra sao, sẽ cho bạn những kinh nghiệm và bài học mà bạn không thể có được ở bất kỳ đâu khác.
Thứ hai, hãy xây dựng mạng lưới. Trong thế giới startup, quan hệ là tất cả. Hãy tham gia các sự kiện, kết nối với những người trong ngành, và không ngại nhờ sự giúp đỡ khi cần.
Thứ ba, hãy học hỏi không ngừng. Công nghệ và thị trường thay đổi liên tục, và những gì đúng hôm nay có thể sai vào ngày mai. Khả năng học hỏi và thích nghi là một trong những phẩm chất quan trọng nhất của một người trong thế giới startup.
Và cuối cùng, hãy tận hưởng hành trình. Khởi nghiệp có thể căng thẳng, mệt mỏi, và đầy thách thức. Nhưng nó cũng có thể là một trong những trải nghiệm thú vị nhất trong cuộc đời bạn. Vì vậy, hãy nhớ dừng lại để tận hưởng những khoảnh khắc đáng nhớ trên đường đi.
Những con số cuối cùng trước khi chia tay
Để kết thúc bài viết này, hãy để tôi ném ra vài con số nữa – vì như tôi đã nói, trong thế giới tài chính, con số mới là ngôn ngữ chính thức.
Hệ sinh thái khởi nghiệp Việt Nam hiện có hàng nghìn startup hoạt động. Số lượng các quỹ đầu tư mạo hiểm hoạt động tại Việt Nam đã tăng đáng kể trong những năm gần đây. Tổng giá trị các thương vụ đầu tư vào startup Việt Nam đã đạt hàng tỷ đô la.
Những con số này cho thấy một bức tranh rõ ràng: Việt Nam đang trên đà phát triển, và hệ sinh thái khởi nghiệp đang đóng vai trò quan trọng trong sự phát triển đó.
Và nếu bạn hỏi tôi: “Liệu Việt Nam có thể trở thành Silicon Valley của Đông Nam Á không?”, tôi sẽ trả lời: “Có thể không giống hệt Silicon Valley, nhưng Việt Nam sẽ có một phiên bản của riêng mình – một phiên bản phù hợp với văn hoá, con người, và bối cảnh của đất nước này.”
Và phiên bản đó, tôi tin, sẽ không kém phần ấn tượng.
Để lại một bình luận